آژانس در صدر، واشنگتن در پشت صحنه
سجاد عابدی در #خبرآنلاین نوشت: پرسش اصلی این است که اگر میان تهران و واشنگتن توافقی شکل بگیرد، ساختار نظارتی آن چگونه خواهد بود و نقش آمریکا در این ساختار تا کجاست. پاسخ به این پرسش، بیش از آنکه به متن یک سند فنی وابسته باشد، به سه پرسش کلیدی بستگی دارد: چه کسی بازرسی می‌کند؟ با چه ابزارهایی؟ و با چه ترتیب زمانی؟ تجربه برجام (۱۳۹۴) الگوی مهمی ارائه می‌دهد. در آن توافق، نظارت اصلی بر عهده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) بود و آمریکا به‌عنوان یکی از طرف‌های مذاکره، از طریق کمیسیون مشترک و مکانیسم حل اختلاف نقش سیاسی و حقوقی داشت. خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ نشان داد که نظارت مبتنی بر توافق دوجانبه، تا چه اندازه به اراده سیاسی طرف‌ها وابسته است. در هر توافق احتمالی، آژانس مرجع فنی اصلی خواهد بود. دلایل آن روشن است: آژانس تنها نهاد بین‌المللی با صلاحیت راستی‌آزمایی فنی فعالیت‌های هسته‌ای است و عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) مبنای حقوقی این نظارت را فراهم می‌کند. گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که آمریکا بر این نکته تأکید دارد که نظارت آژانس «در هسته» توافق باش