اندیشه‌ورزی ایرانی که مرزهای جهان باستان را درنوردید
مانی، پیامبر و نقاش اندیشه‌ای که در مرزهای یک سرزمین نماند ️علی نیکویی نوشت:اهمیت مانی برای تاریخ ایران تنها به زادگاه و محیط سیاسی فعالیت او محدود نمی‌شود، سرگذشت او نشان می‌دهد که ایران باستان افزون بر جایگاه سیاسی و اقتصادی خود یکی از کانون‌های شکل‌گیری، پرورش و انتقال اندیشه‌های دینی و فرهنگی بود؛ اندیشه‌هایی که گاه از مرزهای سرزمین خاستگاهشان بسیار فراتر رفتند و در محیط‌های تازه دگرگون شدند. سرگذشت آیین مانوی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌های گسترش یک جریان دینی در جهان باستان است؛ آیینی که پیروانش در سرزمین‌هایی دور از خاستگاه آن متونی به زبان‌های گوناگون پدید آوردند و میراثش را در گذر سده‌ها حفظ کردند. مانی بنیان‌گذار این آیین تنها در پی تأسیس دینی تازه نبود او می‌خواست پیامی عرضه کند که به یک قوم، زبان یا قلمرو سیاسی محدود نماند. همین ادعای جهان‌شمولی، مانویت را به پدیده‌ای فراتر از تاریخ دینی ایران تبدیل کرد. اما چه ویژگی‌هایی به اندیشهٔ مانی امکان داد از مرزهای سیاسی و فرهنگی عبور کند؟ ️مانی فعالیت تبلیغی خود را در روزگار شاپور یکم آغاز کرد و بنا بر شواهد موجود با دربار ساسانی نیز