به مناسبت ۱۳ شهریور روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی؛

از «توسعه به مثابه آزادی» تا «تحقیق ماللهند» آمارتیا سن: بیرونی عمده عمر خود را در دنیای قرن یازدهم مصروف اعتلای درک متقابل و تسامح کرد برای آمارتیا سن، آزادی فقط یک مفهوم سیاسی یا اقتصادی نیست؛ آزادی با امکان انتخاب، استدلال و مشارکت در زندگی عمومی پیوند دارد. برای بیرونی نیز دانش بدون تحقیق، مشاهده، مقایسه و مراجعه به منبع معتبر معنایی ندارد. شاید به همین دلیل باشد که بازخوانی بیرونی در کنار آثار آمارتیا سن می‌تواند افقی تازه برای مخاطب امروز بگشاید. آمارتیا سن در کتاب مشهور خود، «توسعه به مثابه آزادی»، توسعه را صرفاً با رشد اقتصادی، افزایش درآمد یا انباشت ثروت یکسان نمی‌گیرد. در منظومه فکری او، توسعه با گسترش آزادی‌های واقعی انسان‌ها پیوند دارد؛ آزادی‌هایی که امکان انتخاب، مشارکت، گفت‌وگو و زندگی انسانی‌تر را فراهم می‌کنند. همین پیوند میان آزادی، عقلانیت و امکان گفت‌وگو، یکی از راه‌های ورود به جهان فکری سن و درک توجه او به شخصیت‌هایی مانند ابوریحان بیرونی است.توسعه به مثابه آزادی از مهم‌ترین آثار سن در تبیین نسبت آزادی، نهادهای اجتماعی و توسعه انسانی به شمار می‌رود. در روزگاری که سخ