تاریخ بخوانیم | جغرافیا؛ متحد پنهان ارتشهای کوچک در برابر قدرتهای بزرگ
جنگها و نبردها را نمیتوان صرفا با اتکا به ارتشها و فرماندهان آنها پیروز شد. یکی از جنبههای مهم هنر جنگ، شناسایی و بهرهگیری از عوارض طبیعی زمین، مانند کوهها، تپهها، رودخانهها و جنگلهاست؛ عواملی که میتوانند احتمال پیروزی نظامی را افزایش دهند، بهویژه زمانی که یک ارتش با دشمنی روبهروست که از نظر شمار نیرو برتری دارد. برخی از مشهورترین نبردهای تاریخ، در سطوح راهبردی، عملیاتی یا تاکتیکی، تحت تأثیر موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای طبیعی زمین رقم خوردهاند. اگرچه ارتشها و تسلیحات در طول هزاران سال تغییرات چشمگیری کردهاند، زمین و عوارض جغرافیایی همچنان یکی از عوامل تعیینکننده در جنگهای مدرن به شمار میروند. آب برای بقای انسان ضروری است، اما در عرصه نظامی، شمشیری دولبه به شمار میرود. رودخانهها و دریاها بسته به شرایط میتوانند هم شریانهای حیاتی برای انتقال نیروهای کمکی و تدارکات باشند و هم به تلههایی مرگبار تبدیل شوند که مانع حرکت ارتشها، چه در پیشروی و چه در عقبنشینی، میشوند. در جریان فروپاشی امپراتوری چین، در اواخر سال ۲۰۸ پیش از میلاد، شیانگ یو، یکی از فرماندهان نظامی جنوب