رویکرد چند لایه‌ای از هستی‌شناسی؛
نقشه پیچیده واقعیت اجتماعی فرهاد بیانی؛ هستی‌شناسی رئالیسم انتقادی با اهمیت دادن به پدیده‌ها، ساختارها و مکانیسم‌های فرافردی می‌کوشد نشان دهد نمی‌توان برای شناخت جهان اجتماعی تنها به مطالعه انگیزه‌ها، کنش‌ها و باورهای فردی اکتفا کرد بلکه ساختارها، مکانیسم‌ها و موجودیت‌های اجتماعی فرافردی نیز وجود دارند که اتفاقا در صورت‌بندی، تغییر و بازتولید واقعیت اجتماعی و رویدادهای موجود در جامعه نقش بسیار مهمی دارند و نمی‌توان در تحلیل و شناخت پدیده‌های اجتماعی نسبت به آنها بی‌تفاوت بود یا آنها را انکار کرد ️بخش فربهی از فرایند تولید دانش محصول فعالیت انسان‌هاست و در بُعدی که بسکار بُعد متعدی می‌نامد، رخ می‌دهد (بسکار، ۱۹۸۹: ۱۸). در حقیقت با تصدیق کار جامعه شناسان، می‌توان گفت عملکرد علم یک فرایند اجتماعی است که از نظریه‌ها، نتایج، ناهنجاری ها و گمان های موجود درباب ابژه‌های لازم (غیرمتعدی) معرفت بهره می‌برد تا معرفت صیقل یافته‌ای درباب این ابژه‌ها خلق کند. این تمایز روی بسکار به ما کمک می‌کند تا نسبیت معرفتی علم و این واقعیت که معرفت همواره ماهیت تاریخی و اجتماعی دارد را بپذیریم بدون اینکه، از ی