سجده؛ بالاترین شکر جوارحی آیت‌الله تقوایی
شکر نعمت‌های الهی تنها با زبان انجام نمی‌شود، بلکه انسان باید با اعضا و جوارح خود نیز شکرگزار پروردگار باشد. هر یک از اعضای بدن انسان نعمتی الهی است و باید در مسیر درست به کار گرفته شود. چشم با نگاه‌کردن به امور شایسته، زبان با گفتن سخن حق و دست و پا با انجام کار خیر، شکر نعمت الهی را به‌جا می‌آورند. این همان معنای شکر با جوارح است. در میان این اعمال، سجده جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا در آن، اعضای مختلف بدن به‌صورت هم‌زمان در برابر خداوند خضوع می‌کنند. بنده با سجده اعلام می دارد که توانایی، قدرت و وجود او از خود نیست و همه نعمت‌ها را از خداوند دریافت کرده است. سجده همچنین انسان را از غرور دور می‌کند. کسی که پیشانی خود را در برابر خداوند بر خاک می‌گذارد، به فقر و نیازمندی خویش اعتراف می‌کند و می‌فهمد که عزت حقیقی در بندگی خداست، نه در قدرت و موقعیت دنیوی. در بیان اهل معرفت آمده است: «الثناء علی المنعم باللسان والجوارح»؛ یعنی شکر، ستایش نعمت‌دهنده با زبان و جوارح است. بر این اساس، همان‌گونه که انسان با زبان خداوند را حمد می‌کند، باید اعضای بدن خود را نیز در مسیر بندگی و اطاعت او به کار گیرد. یکی از روشن‌ترین جلوه‌های شکر جوارحی، سجده است. انسان در سجده، پیشانی خود را که از شریف‌ترین اعضای بدن است، در برابر پروردگار بر خاک می‌گذارد و نهایت بندگی و فروتنی خود را نشان می‌دهد. به همین دلیل، سجده بالاترین نوع شکر با جوارح است.