فدک؛ اختلافی بر سر مالکیت یا فراتر از آن؟

فدک، سرزمینی کشاورزی در نزدیکی خیبر، در سال هفتم هجری بدون جنگ به اختیار پیامبر(ص) درآمد و در شمار اموال «فیء» قرار گرفت؛ اموالی که احکامشان با غنیمت جنگی متفاوت بود. بر اساس روایات شیعه، پیامبر(ص) در زمان حیات خود این سرزمین را به حضرت فاطمه(س) واگذار کرده بود. بنابراین، مطالبه ایشان پس از رحلت پیامبر، نه درخواست ارث، بلکه پیگیری مالکیتی پیشین بود. پس از رحلت پیامبر، فدک از اختیار حضرت خارج شد. در گزارش تفسیر قمی، حضرت علی(ع) و ام‌ایمن به‌عنوان شاهدان واگذاری معرفی شده‌اند. حضرت زهرا(س) نیز در خطبه فدکیه، با طرح این اختلاف، از مسئله‌ای فراتر از یک دعوای مالی سخن گفت: ایشان با استناد به قرآن و یادآوری احکام ارث، مسئولیت حاکمان در اجرای عدالت و رعایت حقوق را به چالش کشیدند. به این ترتیب، خطبه فدکیه به دفاع از یک حق مالکیت محدود نماند و به متنی درباره عدالت و نسبت قدرت با قانون الهی تبدیل شد. در روایتی از امام صادق(ع)، واگذاری فدک به فرمان الهی نسبت داده شده است: «بلکه خداوند آن را به او عطا کرد.» متن کامل یادداشت را اینجا بخوانید. #مبلغ‌مدیا