مرتضی سرهنگی:
نخستین روایتگران جنگ، خود مردم بودند مرتضی سرهنگی، پژوهشگر و فعال حوزه ادبیات پایداری، با تأکید بر اینکه روایت جنگ از همان نخستین روزهای آغاز آن شکل گرفت، گفت: مردم عادی منتظر تاریخنویسان رسمی نماندند و خودشان شروع به ثبت تجربههایشان از جنگ کردند؛ به همین دلیل، میتوان گفت نخستین روایتگران جنگ، خود مردم بودند. سرهنگی با تأکید بر اینکه مردم را باید نخستین روایتگران جنگ دانست، ادامه داد: مردم، پیش از آنکه تاریخ رسمی درباره جنگ نوشته شود، تجربه خود را ثبت میکنند و این روایتها بخشی از تاریخ جنگ را شکل میدهند. این پژوهشگر ادبیات پایداری درباره اینکه آیا میتوان نخستین روایت منسجم از جنگ را به یک فرد یا اثر مشخص نسبت داد، گفت: نمیشود با اطمینان چنین چیزی را گفت. نمیتوان مشخص کرد نخستین کسی که تجربه جنگ را به شکل منسجم روایت کرده چه کسی بوده است. در زمان جنگ، جمعیت کشور حدود ۳۵ میلیون نفر بود و افراد زیادی تجربههای خود را نوشتهاند؛ چهبسا هنوز بخشی از این نوشتهها منتشر نشده باشد و ما از وجود آنها اطلاع نداشته باشیم. ️او درباره اینکه آیا روایت جنگ در سالهای نخست شکل گرفت یا ریشههای