معمای خط مبدأ در دریای خزر؛ آخرین سنگر ایران برای تثبیت سهم ۲۰ درصدی / حقوق تاریخی ایران در خزر به کجا میرسد؟
کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر که در اوت ۲۰۱۸ در آکتائو قزاقستان به امضا رسید، ثمره نزدیک به سه دهه مذاکره میان پنج کشور ساحلی است. این کنوانسیون رژیمی نوین و منحصربهفرد برای این پهنه آبی ترسیم کرده که در آن تفکیک سطح و ستون آب از بستر و زیربستر، سنگبنای اصلی به شمار میرود. در این رژیم جدید، تعیین خطوط مبدأ و حدود آبهای سرزمینی تا ۱۵ مایل دریایی از اهمیت بنیادین برخوردار است، زیرا نه تنها مرزهای دریایی کشورهای ساحلی را مشخص میکند، بلکه دامنه مکانی پهنه مشترک و سهم هر کشور از بستر و زیربستر را تعیین مینماید. نکته اساسی آنکه کنوانسیون آکتائو تحقق یک عنصر کلیدی از رژیم حقوقی نوین یعنی روش تعیین خطوط مبدأ مستقیم را به موافقتنامهای جداگانه موکول کرده است. این رویکرد ضمن آنکه فرصتی برای ایران فراهم آورده تا وضعیت نامساعد جغرافیای ساحلی خود را جبران نماید، چالشهای حقوقی مهمی را نیز در حوزه تعیین خط مبدأ عادی، عدم توازن در تقسیم منابع، و غفلت از اشاره صریح به معاهدات تاریخی و اصل انصاف، پدید آورده است این در حالی است که دریای خزر، بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی جهان، طی سه دهه اخیر