نگاهی به نمایش «اوراتوریای اتهام»؛

ما دستورات را اطاعت کردیم نمایش «اوراتوریای اتهام» به کارگردانی محمودرضا رحیمی، اقتباسی آزاد از نمایشنامه‌ی مستند «بازجویی» اثر پیتر وایس، این روزها روی صحنه است. ️محور دفاعیه‌ متهمان نمایش یک جمله است: ما دستورات را اطاعت کردیم. همین جمله، سال‌ها پیش‌تر، در دادگاه اورشلیم از زبان آدولف آیشمن هم شنیده شده بود؛ کسی که مسئول سازمان‌دهی انتقال میلیون‌ها یهودی به اردوگاه‌های مرگ بود. هانا آرنت، فیلسوف آلمانی‌-آمریکایی که آن دادگاه را از نزدیک پی گرفت، به‌جای آنکه در آیشمن دنبال انگیزه‌ای شیطانی یا نفرتی عمیق بگردد، به نتیجه‌ای غیرمنتظره رسید: او نه هیولا بود و نه دیوانه، بلکه کارمندی معمولی بود که وظیفه‌اش را با «کارآمدی» انجام می‌داد، بی‌آنکه لحظه‌ای درباره‌ی معنای آنچه انجام می‌دهد بیندیشد. ️درجه‌ همکاریِ متهمانِ نمایش با یکدیگر یکسان نیست: برخی نقشی کوتاه و حاشیه‌ای داشته‌اند، برخی دیگر سال‌ها در قلبِ نظامِ اردوگاه فعالیت کرده‌اند. اما نکته‌ی مهم این است که مفهوم ابتذال شر، دقیقاً همین طیف را توضیح می‌دهد؛ چرا که آرنت شر را در یک تصمیمِ واحد یا یک لحظه‌ی هولناک جست‌وجو نمی‌کرد، بلکه آن