وحدت؛ سپر امت در جنگ شناختی سید علیرضا آل داود

پیام رهبر حکیم انقلاب اسلامی درباره هفته وحدت را می‌توان فراتر از یک پیام مناسبتی، یک چارچوب راهبردی برای صیانت از سرمایه اجتماعی جهان اسلام در برابر جنگ شناختی دانست. نقطه کانونی پیام، شناسایی «اختلاف» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آسیب‌پذیری‌های شناختی جوامع اسلامی است. در جنگ شناختی، دشمن الزاماً به دنبال ایجاد یک اختلاف واقعی نیست؛ بلکه تلاش می‌کند اختلافات موجود را برجسته، عمیق و هویتی کند و میان «ما»های متعدد، دیوار بی‌اعتمادی بسازد. تأکید پیام بر قرار دادن نقاط مشترک در جایگاه محور و اصل دقیقاً ناظر به خنثی‌سازی همین راهبرد است؛ یعنی تبدیل جامعه از مجموعه‌ای از هویت‌های متعارض به یک شبکه اجتماعی برخوردار از هویت مشترک، اعتماد متقابل و قدرت تاب‌آوری شناختی. نکته راهبردی دوم، هشدار نسبت به مهندسی ادراک و برجسته‌سازی اختلافات است. رهبر فرزانه انقلاب در این پیام تصریح می‌کنند که اختلافات فقط مذهبی نیستند و می‌توانند از شکاف‌های قومی، نژادی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و جغرافیایی تغذیه شوند. این نگاه، جنگ شناختی را یک جنگ چندلایه معرفی می‌کند؛ جنگی که در آن دشمن با سیگنال‌های تحریک‌کننده، روایت‌های گزینشی، شایعات، اطلاعات جعلی و دوقطبی‌سازی اجتماعی تلاش می‌کند گروه‌های مختلف را در برابر یکدیگر قرار دهد. بنابراین، مسئله اصلی فقط مقابله با خبر جعلی نیست؛ بلکه باید چرخه تولید، انتشار و پذیرش روایت‌های تفرقه‌آمیز را شناخت. هر روایت رسانه‌ای که یک اختلاف قابل مدیریت را به نزاع هویتی و غیرقابل‌حل تبدیل کند، عملاً ظرفیت فرسایش سرمایه اجتماعی و افزایش آسیب‌پذیری شناختی جامعه را بالا می‌برد.