چگونه یک آیین به میراثی چندزبانه تبدیل شد؟

مانی و زبان‌های ایرانی ️علی نیکویی نوشت:‌ میراث مانوی را باید بخشی از حافظه مکتوب تمدن ایران و جهان باستان دانست؛ میراثی که نشان می‌دهد چگونه یک آیین می‌تواند با عبور از مرزهای جغرافیایی و زبانی به حافظهٔ مشترک چندین فرهنگ تبدیل شود یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سنت مانوی شکل‌گیری و گسترش نظام نوشتاری مستقلی بود که بعدها به نام "خط مانوی" شناخته شد؛ این خط ریشه در سنت نوشتاری آرامی داشت و از خانوادهٔ خطوطی به شمار می‌رفت که در قلمرو فرهنگی خاور نزدیک رواج یافته بودند. خط مانوی با اقتباس و تحول عناصر نوشتاری آرامی به نظامی نسبتاً منسجم تبدیل شد که امکان ثبت زبان‌های گوناگون را فراهم می‌کرد. این خط مانند بسیاری از خطوط سامی از راست به چپ نوشته می‌شد و مجموعه‌ای از نشانه‌های نوشتاری آن برای بازنمایی صداهای زبان‌های مختلف به کار می‌رفت. ️گسترش آیین مانی به آسیای مرکزی و سرزمین‌های شرقی مرحلهٔ تازه‌ای در تاریخ این دین پدید آورد؛ مرحله‌ای که در آن زبان‌های ایرانی نقش واسطه‌ای مهم در انتقال آموزه‌ها به جوامع غیرایرانی ایفا کردند. مانویت به‌تدریج از محدودهٔ ایران و میان‌رودان فراتر رفت و در مسیره